تیم رسانهای سپهران کابل فیدار ــ عربستان سعودی از شناسایی حدود ۱۱۴ میلیون تن سنگ معدنی دارای غلظتهای بالای عناصر نادر خاکی و ذخایر امیدوارکننده اورانیوم در پروژه جبل صاید استان مدینه خبر داده است. این رقم بیانگر حجم کل سنگ معدنی برآوردشده است و نباید با مقدار خالص اورانیوم یا عناصر نادر موجود در آن اشتباه گرفته شود. در صورت اثبات اقتصادیبودن ذخایر و احداث واحدهای فرآوری، این کشف میتواند عربستان را از یک تولیدکننده بزرگ نفت به بازیگری تازه در زنجیره تأمین مواد معدنی راهبردی، انرژی هستهای و فناوریهای پاک تبدیل کند.
شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان سعودی، این کشف را در هفتادمین کنفرانس عمومی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین اعلام کرد. منطقه معدنی جبل صاید در استان مدینه قرار دارد و پیشتر بیشتر بهدلیل فعالیتهای مرتبط با استخراج مس شناخته میشد.
بر اساس گزارش خبرگزاری قطر درباره کشف اورانیوم و عناصر نادر عربستان، بررسیهای انجامشده از وجود حدود ۱۱۴ میلیون تن سنگ معدنی حاوی غلظتهای بالای عناصر نادر خاکی و نشانههای امیدوارکننده اورانیوم در این محدوده حکایت دارد.
این عدد به معنای کشف ۱۱۴ میلیون تن اورانیوم یا عناصر نادر خالص نیست. برای مشخصشدن ارزش واقعی ذخیره باید عیار هر عنصر، پراکندگی ماده معدنی، عمق ذخایر، هزینه استخراج و فرآوری و میزان قابلبازیابی آنها در مطالعات فنی بعدی تعیین شود. تا پیش از انتشار این اطلاعات، ارزیابی دقیق ارزش اقتصادی کشف امکانپذیر نیست.
عناصر نادر خاکی مجموعهای از فلزات با ویژگیهای مغناطیسی، نوری و الکتریکی ویژهاند که در ساخت موتور خودروهای برقی، توربینهای بادی، ژنراتورها، تجهیزات الکترونیکی، صنایع دفاعی و برخی سامانههای پیشرفته مخابراتی کاربرد دارند. بازار این مواد بهدلیل تمرکز بخش بزرگی از استخراج و فرآوری در چین، به یکی از محورهای رقابت صنعتی و ژئوپلیتیکی تبدیل شده است.
اورانیوم نیز ماده اولیه اصلی تولید سوخت نیروگاههای هستهای است. عربستان طی سالهای گذشته برنامههایی را برای ورود به انرژی هستهای و کاهش وابستگی تولید برق به نفت و گاز دنبال کرده و شناسایی ذخایر داخلی میتواند بخشی از مواد اولیه موردنیاز این برنامه را در آینده تأمین کند.
بااینحال، فاصله زیادی میان کشف زمینشناسی و تولید تجاری وجود دارد. توسعه معدن اورانیوم به مطالعات اکتشافی تکمیلی، ارزیابی محیطزیستی، تأسیسات فرآوری تخصصی، مقررات ایمنی و نظارت بینالمللی نیاز دارد. در بخش عناصر نادر نیز جداسازی و تصفیه مواد معمولاً پیچیدهتر از استخراج خود سنگ معدنی است.
وزیر انرژی عربستان گفته است پروژه ملی انرژی اتمی این کشور درحال بررسی منابع اورانیوم برای بهرهبرداری اقتصادی است. یکی از مسیرهای مورد مطالعه، بازیابی اورانیوم از اسید فسفریک تولیدشده در صنایع کود شیمیایی است؛ طرحی که عربستان قصد دارد آن را با همکاری شرکت فرانسوی اورانو (Orano) بررسی کند.
ریاض در بخش عناصر نادر نیز بهدنبال ایجاد ظرفیت فرآوری در داخل کشور است. سفر محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، به آمریکا در نوامبر ۲۰۲۵ به امضای یک چارچوب همکاری در حوزه مواد معدنی حیاتی و شکلگیری همکاری میان شرکت معدنی معادن (Ma’aden) و شرکت آمریکایی MP Materials برای فرآوری عناصر نادر و اورانیوم منجر شد.
این همکاریها نشان میدهد هدف عربستان صرفاً صدور سنگ معدن نیست. این کشور میخواهد بخش بیشتری از زنجیره ارزش، از اکتشاف و استخراج تا جداسازی، فرآوری و تولید مواد صنعتی، در داخل عربستان ایجاد شود. تحقق چنین برنامهای میتواند سرمایهگذاری تازهای در معادن، کارخانههای فرآوری، آزمایشگاهها، زیرساخت حملونقل و شبکه برق بهدنبال داشته باشد.
توسعه یک مجموعه معدنی و فرآوری در مقیاس بزرگ به پستهای برق، خطوط انتقال، موتورهای صنعتی، سامانههای کنترل و کابلهای قدرت و ابزار دقیق نیاز دارد. بنابراین این کشف، در صورت عبور از مراحل ارزیابی و سرمایهگذاری، میتواند بازاری تازه برای تولیدکنندگان تجهیزات برق، کابلهای صنعتی و سامانههای اتوماسیون ایجاد کند.
عربستان در چارچوب برنامه چشمانداز ۲۰۳۰ تلاش میکند سهم بخش معدن در اقتصاد خود را افزایش دهد. ورود همزمان به زنجیره مس، فسفات، طلا، اورانیوم و عناصر نادر خاکی میتواند جایگاه این کشور را در بازار مواد اولیه موردنیاز انرژی و فناوری تغییر دهد؛ هرچند ارزش واقعی کشف جبل صاید تنها پس از اعلام عیار، ذخیره قابلاستخراج و هزینه فرآوری مشخص خواهد شد.
تهیهشده توسط تیم رسانهای سپهران کابل فیدار؛
استفاده از مطالب با ذکر منبع مجاز است.