جهان در مسیر انرژی پاک؛ وقتی باد و آفتاب وارد بازی قدرت می‌شوند

 تیم رسانه‌ای سپهران کابل فیدار ــ انرژی پاک دیگر فقط انتخابی زیست‌محیطی نیست؛ به میدان رقابت اقتصادی و سیاسی جهان تبدیل شده است. در این میان، فناوری‌هایی مانند کابلهای سولار و کابلهای فتو‌ولتائیک نقش کلیدی در توسعه زیرساخت‌های انرژی پاک ایفا می‌کنند. این مقاله نگاهی روایی دارد به روند استفاده از انرژی‌های پاک و جایگاه ایران در این تحول مدرن.

سرآغاز

انسان پیش از آن‌که زغال‌سنگ، نفت و گاز چرخ کارخانه‌ها و شهرها را به حرکت درآورند، از خورشید، باد و آب نیرو می‌گرفت؛ اما انقلاب صنعتی، در کنار رفاه و پیشرفت، آلودگی هوا و انباشت گازهای گلخانه‌ای را نیز به همراه آورد. بر اساس گزارش هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم، فعالیت‌های انسانی زمین، اقیانوس‌ها و جو را گرم کرده‌اند و به گفته آژانس بین‌المللی انرژی، تولید و مصرف انرژی نزدیک به سه‌چهارم انتشار گازهای گلخانه‌ای جهان را ایجاد می‌کند. از همین رو، بازگشت به منابعی مانند خورشید، باد، آب و گرمای زمین دیگر رؤیایی زیست‌محیطی نیست، بلکه ضرورتی برای حفاظت از سلامت، اقتصاد و آینده بشر است؛ ضرورتی که با پیشرفت فناوری و کاهش هزینه‌ها عملی‌تر شده است. در این میان، توسعه زیرساخت‌هایی مانند کابل‌های فتوولتائیک در نیروگاه‌های خورشیدی نقش مهمی در انتقال پایدار انرژی ایفا می‌کند، هرچند گذار به انرژی پاک همچنان مسیری دشوار و نابرابر است و ایران نیز با وجود برخورداری از منابع طبیعی گسترده، هنوز در آغاز این راه قرار دارد.

انرژی پاک چیست و چه تفاوتی با انرژی‌های تجدیدپذیر دارد؟

وقتی از «انرژی پاک» سخن می‌گوییم، منظور فقط برقی نیست که پنل‌های خورشیدی یا توربین‌های بادی تولید می‌کنند؛ بلکه مجموعه‌ای از منابع، فناوری‌ها و زیرساخت‌هاست که در مقایسه با سوخت‌های فسیلی، آلودگی و گازهای گلخانه‌ای بسیار کمتری به وجود می‌آورند. این مجموعه، نیروگاه، شبکه انتقال، سامانه ذخیره‌سازی و تجهیزاتی مانند کابل‌های مخصوص انرژی‌های سبز را نیز در بر می‌گیرد. بااین‌حال، انرژی پاک، تجدیدپذیر و کم‌کربن دقیقاً یک معنا ندارند. به نوشته سازمان ملل متحد، انرژی تجدیدپذیر از منابع طبیعی‌ای به دست می‌آید که با سرعتی برابر یا بیشتر از میزان مصرف انسان دوباره پدید می‌آیند؛ مانند نور خورشید و باد. در مقابل، «کم‌کربن» به میزان انتشار یک فناوری در سراسر چرخه زندگی آن، از استخراج مواد اولیه و ساخت تجهیزات تا بهره‌برداری و برچیدن تأسیسات، اشاره دارد. بنابراین، ممکن است منبعی تجدیدپذیر باشد اما در همه شرایط پاک و کم‌کربن نباشد؛ یا مانند انرژی هسته‌ای، تجدیدپذیر نباشد اما برق را با انتشار کربن نسبتاً اندکی تولید کند.

آشناترین اعضای این خانواده، خورشید و بادند؛ یکی نور را به برق یا گرما تبدیل می‌کند و دیگری با نیروی حرکت هوا، پره‌های توربین را به گردش درمی‌آورد. البته تولید برق تنها آغاز کار است و انرژی باید با کمترین اتلاف به اینورتر، پست و شبکه برق منتقل شود. در نیروگاه‌های خورشیدی، کابل‌های فتوولتائیک یا کابل‌های سولار، پنل‌ها را به دیگر اجزای سامانه متصل می‌کنند و باید در برابر تابش شدید خورشید، گرما، رطوبت و تغییرات دمایی مقاوم باشند. در مزارع بادی نیز کابل‌های مخصوص نیروگاه‌های بادی، برق تولیدشده در توربین‌ها را به پست و شبکه انتقال می‌دهند. در کنار خورشید و باد، برق‌آبی از جریان و ریزش آب، انرژی زمین‌گرمایی از گرمای درون زمین و انرژی دریایی از جزرومد و حرکت امواج بهره می‌برد. زیست‌انرژی نیز از گیاهان، چوب و پسماندهای کشاورزی و دامی، گرما، برق یا سوخت تولید می‌کند. هیدروژن سبز اندکی متفاوت است: به توضیح آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر، هیدروژن منبع اولیه انرژی نیست، بلکه «حامل انرژی» است و زمانی سبز خوانده می‌شود که با برق تجدیدپذیر تولید شده باشد. اهمیت آن بیشتر در صنایعی مانند فولاد، کشتیرانی و تولید مواد شیمیایی آشکار می‌شود که برقی‌کردن مستقیم آن‌ها آسان نیست.

با وجود این، مرز میان انرژی پاک و ناپاک همیشه روشن نیست. انرژی هسته‌ای هنگام تولید برق تقریباً دی‌اکسیدکربن مستقیمی منتشر نمی‌کند و آژانس بین‌المللی انرژیآن را منبعی تثبیت‌شده با انتشار پایین می‌داند؛ اما تجدیدناپذیر بودن اورانیوم، خطر حوادث، پسماندهای رادیواکتیو و هزینه ساخت و برچیدن نیروگاه‌ها باعث شده است همه پژوهشگران و کشورها آن را در گروه انرژی‌های پاک قرار ندهند. زیست‌توده نیز وضعیتی دوگانه دارد: استفاده مدیریت‌شده از پسماندها می‌تواند مصرف سوخت‌های فسیلی را کاهش دهد، اما قطع جنگل‌ها، تغییر کاربری زمین، مصرف آب و انتشار آلاینده‌ها هنگام سوزاندن، ممکن است این مزیت را از میان ببرد. آژانس محیط‌زیست اروپانیز یادآوری می‌کند که زیست‌توده هم‌زمان ذخیره‌گاه کربن، زیستگاه طبیعی و منبعی موردنیاز بخش‌های مختلف است. بنابراین، هیچ منبع یا فناوری صرفاً به دلیل نام خود «پاک» نیست؛ برای داوری درباره آن باید منشأ انرژی، شیوه تولید، زیرساخت انتقال و آثار زیست‌محیطی آن را در سراسر چرخه زندگی بررسی کرد.

تاریخچه بهره‌گیری انسان از انرژی‌های پاک؛ چرا انسان‌ها به انرژی‌های پاک روی آورده‌اند؟

قصه انرژی با کارخانه‌ها و موتورهای بزرگ آغاز نشد. انسان‌های نخستین با سوزاندن چوب خود را گرم می‌کردند، از آفتاب برای خشک‌کردن غذا و محصولات کمک می‌گرفتند و بعدها با نیروی باد و آب، کشتی‌ها و آسیاب‌ها را به حرکت درمی‌آوردند. بر اساس روایت تاریخی اداره اطلاعات انرژی آمریکا، مردم حاشیه رود نیل از حدود پنج هزار سال پیش از میلاد از باد برای حرکت قایق‌هایشان استفاده می‌کردند. در ایران نیز آسبادهای محورعمودی ساخته شدند و چنان‌که یونسکو در پرونده آسبادهای ایراننوشته است، بسیاری از مورخان ایران را زادگاه این فناوری می‌دانند. برای قرن‌ها، خورشید، باد و آب نه منابعی جایگزین، بلکه همراهان عادی زندگی و اقتصاد انسان بودند.

انقلاب صنعتی این رابطه دیرینه را تغییر داد. زغال‌سنگ و پس از آن نفت و گاز، کارخانه‌ها و شهرها را گسترش دادند، اما همان دوران بذر فناوری‌های پاک امروز را نیز کاشت: ادمون بکرل در سال ۱۸۳۹ اثر فتوولتائیک را کشف کرد، نخستین سلول خورشیدی سیلیکونی کاربردی در سال ۱۹۵۴ ساخته شد و توربین‌های بادی از اواخر قرن نوزدهم به تولید برق پرداختند؛ مسیری که در خط زمانی وزارت انرژی آمریکاثبت شده است. با پیشرفت این فناوری‌ها، پنل‌ها و توربین‌ها به شبکه‌های مدرن متصل شدند و تجهیزاتی مانند کابل‌های فتوولتائیک و کابل‌های نیروگاه‌های خورشیدی، برق تولیدشده را از پنل‌ها به اینورتر و شبکه رساندند؛ کابل‌های مخصوص نیروگاه‌های بادی نیز انتقال برق توربین‌ها به پست‌های برق را ممکن کردند. طبیعتی که روزگاری سنگ آسیاب را می‌چرخاند، اکنون می‌توانست روشنایی شهرها را تأمین کند.

بااین‌حال، نفت و زغال‌سنگ تا دهه‌ها ارزان و فراوان به نظر می‌رسیدند و انرژی‌های تجدیدپذیر در حاشیه ماندند؛ تا اینکه بحران نفت دهه ۱۹۷۰، وابستگی کشورها به سوخت وارداتی را آشکار کرد و گرمایش زمین، آلودگی هوا و نوسان قیمت انرژی نیز زنگ خطرهای تازه‌ای را به صدا درآوردند. تأسیس آژانس بین‌المللی انرژیپس از بحران نفت، تصویب توافق‌های جهانی اقلیمی و کاهش هزینه فناوری، بازگشت به خورشید و باد را سرعت بخشید. بر اساس گزارش هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم، هزینه انرژی خورشیدی در فاصله سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹ حدود ۸۵ درصد و هزینه انرژی بادی حدود ۵۵ درصد کاهش یافت. به این ترتیب، انسان نه فقط برای مقابله با تغییرات اقلیمی، بلکه برای کاهش آلودگی، افزایش امنیت انرژی، ایجاد صنایع تازه و رهایی از وابستگی به بازار پرنوسان سوخت‌های فسیلی، بار دیگر به همان همراهان قدیمی خود بازگشت؛ این بار با توربین‌های عظیم، پنل‌های پیشرفته و کابل‌های سولار.

چالش‌های انرژی‌های پاک

اما این قصه، پایان ساده‌ای ندارد. خورشید شب‌ها نمی‌تابد و باد همیشه با سرعت دلخواه نمی‌وزد؛ بنابراین شبکه‌ای که سهم زیادی از برق خود را از این دو منبع می‌گیرد، به باتری، ذخیره‌سازی، خطوط انتقال، اتصال میان مناطق و سامانه‌های هوشمند نیاز دارد تا در هر لحظه میان تولید و مصرف تعادل برقرار کند. آژانس بین‌المللی انرژی تأکید می‌کند که باتری‌ها می‌توانند نوسان تولید برق خورشیدی و بادی را هموار و انرژی اضافی را برای زمان نیاز ذخیره کنند. ساخت پنل، توربین، باتری و کابل نیز به زمین و موادی مانند مس، لیتیوم، نیکل، کبالت و عناصر خاکی کمیاب وابسته است. استخراج این مواد ممکن است فشار تازه‌ای بر منابع آب، محیط‌زیست و جوامع محلی وارد کند. سدهای بزرگ نیز می‌توانند مسیر رودخانه‌ها را تغییر دهند و زندگی انسان‌ها و زیست‌بوم‌های پیرامون خود را دگرگون کنند. از سوی دیگر، پنل‌ها، باتری‌ها و پره‌های توربین‌ها عمر همیشگی ندارند و اگر برای جمع‌آوری و بازیافت آن‌ها برنامه‌ریزی نشود، فناوری‌ای که برای حل یک بحران ساخته شده است می‌تواند خود به منبع تازه‌ای از پسماند تبدیل شود. بر اساس ارزیابی آژانس بین‌المللی انرژی، بازیافت اصولی مواد معدنی مورد استفاده در فناوری‌های پاک می‌تواند نیاز به معادن جدید و انتشار ناشی از استخراج مواد اولیه را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.

تصویر: نیروگاه انرژی خورشیدی در ژاپن

 

وضعیت انرژی‌های پاک در جهان؛ چه کشورهایی در این رقابت پیش افتاده‌اند؟

چهره انرژی جهان در حال تغییر است: پنل‌های خورشیدی روی بام‌ها و در بیابان‌ها گسترده شده‌اند و توربین‌های بادی از دشت‌ها تا آب‌های دور از ساحل امتداد یافته‌اند. بر اساس گزارش جهانی انرژی ۲۰۲۶ آژانس بین‌المللی انرژی، سهم تجدیدپذیرها از تولید برق جهان در سال ۲۰۲۵ به ۳۴ درصد رسید و باد و خورشید به‌تنهایی ۱۷ درصد برق جهان را تولید کردند. در همین سال، طبق آمار آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر، حدود ۶۹۲ گیگاوات ظرفیت تازه تجدیدپذیر ساخته شد که نزدیک به ۹۷ درصد آن به خورشید و باد اختصاص داشت. این گسترش تنها به پنل و توربین وابسته نیست؛ کابل‌های فتوولتائیک، کابل‌های نیروگاه‌های خورشیدی و کابل‌های مخصوص نیروگاه‌های بادی نیز بخشی از زیرساختی هستند که برق تولیدشده را به شبکه می‌رسانند.

کاهش هزینه فناوری و حمایت دولت‌ها، انرژی پاک را از یک آرمان زیست‌محیطی به بازاری بزرگ تبدیل کرده است. آژانس بین‌المللی انرژیبرآورد کرده بود که سرمایه‌گذاری در انرژی پاک در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲ هزار و ۲۰۰ میلیارد دلار برسد؛ تقریباً دو برابر سرمایه‌گذاری در نفت، گاز و زغال‌سنگ. تعرفه‌های تضمینی، مزایده‌ها، اعتبارهای مالیاتی و قیمت‌گذاری کربن نیز سرمایه‌گذاران را به ساخت نیروگاه و توسعه شبکه تشویق کرده‌اند. بااین‌حال، این پیشرفت به‌طور عادلانه توزیع نشده و شبکه‌های برق نیز از سرعت ساخت نیروگاه‌ها عقب مانده‌اند. به گفته آژانس بین‌المللی انرژی، بیش از ۲۵۰۰ گیگاوات پروژه تولید، ذخیره‌سازی و مصرف بزرگ در صف اتصال به شبکه قرار دارند؛ وضعیتی که نشان می‌دهد نصب پنل، کابل‌های سولار و توربین، بدون توسعه خطوط انتقال و ذخیره‌سازی، برای گذار انرژی کافی نیست.

در میان کشورها، چین از نظر ظرفیت، سرمایه‌گذاری و تولید پنل و باتری پیشتاز است، هرچند همچنان زغال‌سنگ فراوانی مصرف می‌کند. آمریکا در نوآوری، سرمایه خصوصی و تولید تجهیزات جایگاه مهمی دارد و آلمان، دانمارک، اسپانیا و بریتانیا با سیاست‌های حمایتی، برق خورشیدی و بادی را گسترش داده‌اند. نروژ تقریباً تمام برق خود را از منابع تجدیدپذیر تولید می‌کند و سوئد در برق کم‌کربن و قیمت‌گذاری کربن پیش افتاده است. هند به یکی از سریع‌ترین بازارهای در حال رشد تبدیل شده، برزیل در سال ۲۰۲۵ حدود ۸۹ درصد برق خود را از منابع کم‌کربن به دست آورده و مراکش نیز با وجود محدودیت مالی، سرمایه‌گذاری بزرگی در خورشید و باد انجام داده است. بنابراین، پیشرو بودن تنها با یک معیار سنجیده نمی‌شود: چین در مقیاس و تجهیزات، دانمارک در برق بادی، نروژ در سهم تجدیدپذیرها و بریتانیا در باد فراساحلی و کنارگذاشتن زغال‌سنگ برجسته‌اند.

با وجود همه این پیشرفت‌ها، جهان هنوز با اهداف اقلیمی خود فاصله دارد. گزارش شکاف انتشار ۲۰۲۵ برنامه محیط‌زیست سازمان مللنشان می‌دهد که حتی اجرای کامل تعهدات فعلی کشورها، جهان را در مسیر گرمایشی حدود ۲٫۳ تا ۲٫۵ درجه سانتی‌گراد قرار می‌دهد. مسئله دیگر فقط افزایش تعداد پنل‌ها، توربین‌ها و کابل‌های مخصوص انرژی‌های سبز نیست؛ کشورها باید هم‌زمان شبکه‌ها را نوسازی کنند، ذخیره‌سازی را گسترش دهند، مصرف سوخت‌های فسیلی و انتشار واقعی را کاهش دهند و هزینه‌ها و منافع این تحول را عادلانه میان جوامع تقسیم کنند. قطار گذار انرژی به حرکت درآمده است، اما هنوز آن‌قدر سریع و فراگیر نیست که جهان را به مقصد توافق پاریس برساند.

وضعیت انرژی‌های پاک در ایران

ایران از یک تناقض بزرگ رنج می‌برد: سرزمینی با آفتاب فراوان و کریدورهای بادی نیرومند که هنوز بخش عمده برق خود را با سوخت‌های فسیلی تولید می‌کند. بر اساس ارزیابی برنامه توسعه سازمان ملل متحد، ظرفیت بالقوه خورشیدی ایران حدود ۶۰ هزار مگاوات و ظرفیت بادی آن نزدیک به ۳۰ هزار مگاوات است. یزد، کرمان، فارس، اصفهان و خراسان جنوبی برای نیروگاه‌های خورشیدی و منجیل، رودبار، خواف و نواحی سیستان‌وبلوچستان برای تولید برق بادی بسیار مناسب‌اند. ایران همچنین از ظرفیت برق‌آبی، زمین‌گرمایی و زیست‌انرژی برخوردار است، اما خشکسالی، ضعف زیرساخت و کندی اجرای پروژه‌ها بهره‌برداری از این منابع را محدود کرده است. بر اساس گزارش فایننشال تایمز، ظرفیت تجدیدپذیر غیرآبی کشور در اواخر سال ۲۰۲۵ تنها حدود ۲٫۵ گیگاوات بود؛ فاصله‌ای بزرگ میان ثروتی که طبیعت در اختیار ایران گذاشته و آنچه عملاً به برق تبدیل شده است.

سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق(ساتبا) هدف‌هایی مانند افزودن ۱۲ هزار مگاوات ظرفیت در برنامه هفتم و دستیابی به ۳۰ هزار مگاوات انرژی تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰ را دنبال می‌کند، اما تحریم‌ها، کمبود سرمایه، بی‌ثباتی مقررات، یارانه سنگین سوخت‌های فسیلی، فرسودگی شبکه و دشواری واردات تجهیزات، سرعت این حرکت را کاهش داده‌اند. توسعه واقعی این بخش تنها با نصب پنل و توربین ممکن نیست و به شبکه‌ای نوسازی‌شده، ذخیره‌سازی و تجهیزاتی مانند کابل‌های فتوولتائیک، کابل‌های سولار و کابل‌های مخصوص نیروگاه‌های بادی نیاز دارد تا برق تولیدشده با کمترین اتلاف به مصرف‌کننده برسد. انرژی خورشیدی و بادی می‌تواند بخشی از ناترازی برق و آلودگی هوای ایران را کاهش دهد، اما همان‌طور که پیشرفت ترکیه، امارات، عربستان و مراکش نشان می‌دهد، برخورداری از آفتاب و باد به‌تنهایی کافی نیست؛ سرمایه‌گذاری مطمئن، سیاست‌گذاری باثبات و مدیریت کارآمد است که منابع طبیعی را به انرژی پایدار تبدیل می‌کند.

تصویر: نیروگاه خورشیدی در ایالات متحده

آینده انرژی‌های پاک

آینده انرژی پاک تنها با افزودن پنل‌های خورشیدی و توربین‌های بادی ساخته نمی‌شود؛ برق باید در زمان مناسب و با کمترین اتلاف به مصرف‌کننده برسد. باتری‌ها، انرژی اضافی روزهای آفتابی و پرباد را برای شب و ساعت‌های اوج مصرف ذخیره می‌کنند و شبکه‌های هوشمند نیز میان تولید و تقاضا تعادل برقرار می‌سازند. در این میان، زیرساخت‌هایی مانند کابل‌های فتوولتائیک، کابل‌های سولار و کابل‌های مخصوص نیروگاه‌های بادی، برق را از محل تولید به تجهیزات و شبکه منتقل می‌کنند. بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، ذخیره‌سازی باتریایی سریع‌ترین فناوری در حال رشد در حوزه انرژی پاک است. هم‌زمان، برق پاک به خودروها، ساختمان‌ها و کارخانه‌ها راه می‌یابد و هیدروژن سبز نیز می‌تواند جای سوخت‌های فسیلی را در صنایعی مانند فولاد، مواد شیمیایی و کشتیرانی بگیرد.

اما این آینده همچنان به منابع زمین وابسته است. ساخت باتری، پنل، توربین و کابل‌های مخصوص انرژی‌های سبز به مس، لیتیوم، نیکل، گرافیت، کبالت و عناصر خاکی کمیاب نیاز دارد. بر اساس چشم‌انداز جهانی مواد معدنی حیاتی ۲۰۲۵ آژانس بین‌المللی انرژی، سهم سه کشور اصلی پالایش‌کننده این مواد از حدود ۸۲ درصد در سال ۲۰۲۰ به ۸۶ درصد در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است. این تمرکز، رقابتی تازه بر سر معادن و فناوری پدید آورده و ضرورت بازیافت تجهیزات، تنوع‌بخشی به منابع و حفاظت از حقوق کارگران و جوامع محلی را بیشتر کرده است.

گذار انرژی نیز در همه کشورها با امکانات برابر پیش نمی‌رود. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر، ۱۲۰کشور در حال توسعه طی دو دهه تنها ۱۵ درصد سرمایه‌گذاری جهانی انرژی‌های تجدیدپذیر را دریافت کرده‌اند. در همین حال، گزارش شکاف انتشار ۲۰۲۵ سازمان ملل متحدنشان می‌دهد که تعهدات کنونی کشورها هنوز برای مهار گرمایش زمین کافی نیست. بنابراین، انرژی پاک دیگر فقط موضوعی زیست‌محیطی نیست؛ با اقتصاد، اشتغال، عدالت و امنیت کشورها پیوند خورده است. ایران نیز با وجود آفتاب و باد فراوان، برای تبدیل این ظرفیت به برق پایدار به سرمایه‌گذاری، نوسازی شبکه، تولید تجهیزات و کابل‌های نیروگاه‌های خورشیدی و سیاست‌گذاری باثبات نیاز دارد.

 

فهرست منابع:

1. Brazil. Retrieved August 15, 2026, from https://ember-energy.org/countries-and-regions/brazil

European Environment Agency. (n.d.). What is the role of biomass in Europe’s energy transition? https://www.eea.europa.eu/en/newsroom/editorial/interview-what-is-the-role-of-biomass

Fazelpour, F., Markarian, E., & Soltani, N. (2017). Wind energy potential and economic assessment of four locations in Sistan and Balouchestan province in Iran. Renewable Energy, 109, 646–667. https://doi.org/10.1016/j.renene.2017.03.072

Ghaffari, B. (2025, October 22). Iran’s energy crisis forces attempt to shift from oil to solar. Financial Times. https://www.ft.com/content/17303661-8417-46c1-9bad-5bb1fd4b8ada

Hazrati, M., & Malakoutikhah, Z. (2019). An unclear future for Iranian energy transition in light of the re-imposition of sanctions. Oil, Gas & Energy Law Intelligence, 17(1). https://eprints.whiterose.ac.uk/144576/1/ov17-1-article10.pdf

International Energy Agency. (n.d.). Climate change. Retrieved August 15, 2026, from https://www.iea.org/topics/climate-change

International Energy Agency. (n.d.). Denmark. Retrieved August 15, 2026, from https://www.iea.org/countries/denmark

International Energy Agency. (n.d.). History of the IEA. https://www.iea.org/about/mission/history-of-the-iea

International Energy Agency. (n.d.). Sweden. Retrieved August 15, 2026, from https://www.iea.org/countries/sweden

International Energy Agency. (2022). Norway 2022: Energy policy review. https://www.iea.org/reports/norway-2022/executive-summary

International Energy Agency. (2022). Nuclear power and secure energy transitions. https://www.iea.org/reports/nuclear-power-and-secure-energy-transitions/executive-summary

International Energy Agency. (2024). Batteries and secure energy transitions. https://www.iea.org/reports/batteries-and-secure-energy-transitions

International Energy Agency. (2024). United Kingdom 2024: Energy policy review. https://www.iea.org/reports/united-kingdom-2024/executive-summary

International Energy Agency. (2025). Global critical minerals outlook 2025. https://www.iea.org/reports/global-critical-minerals-outlook-2025/executive-summary

International Energy Agency. (2025). Renewables 2025. https://www.iea.org/reports/renewables-2025/executive-summary

International Energy Agency. (2025). World energy investment 2025. https://www.iea.org/reports/world-energy-investment-2025/executive-summary

International Energy Agency. (2025). World energy investment 2025: China. https://www.iea.org/reports/world-energy-investment-2025/china

International Energy Agency. (2025). World energy investment 2025: United States. https://www.iea.org/reports/world-energy-investment-2025/united-states

International Energy Agency. (2026). Electricity 2026: Grids. https://www.iea.org/reports/electricity-2026/grids

International Energy Agency. (2026). Global energy review 2026: Electricity supply. https://www.iea.org/reports/global-energy-review-2026/electricity-supply

International Monetary Fund. (n.d.). Energy subsidies. Retrieved August 15, 2026, from https://www.imf.org/en/topics/climate-change/energy-subsidies

International Renewable Energy Agency. (n.d.). Hydrogen. Retrieved August 15, 2026, from https://www.irena.org/Energy-Transition/Technology/Hydrogen

International Renewable Energy Agency. (2024). Geopolitics of the energy transition: Energy security. https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2024/Apr/IRENA_Geopolitics_transition_energy_security_2024.pdf

International Renewable Energy Agency. (2026). Renewable capacity highlights 2026. https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2026/Mar/IRENA_DAT_RE_capacity_highlights_2026.pdf

International Renewable Energy Agency. (2026, April). Near 700 GW surge in 2025 proves renewable energy resilience, but geographic disparities persist. https://www.irena.org/News/pressreleases/2026/Apr/Near-700-GW-Surge-in-2025-Proves-Renewable-Energy-Resilience

Intergovernmental Panel on Climate Change. (2022). Climate change 2022: Mitigation of climate change—Summary for policymakers. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_SPM.pdf

Intergovernmental Panel on Climate Change. (2023). Climate change 2023: Synthesis report. https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/

The Economist Intelligence Unit. (2023, May 26). Iran refocuses on renewable energy projects. https://www.eiu.com/n/iran-refocuses-on-renewable-energy-projects/

United Nations. (n.d.). What is renewable energy? https://www.un.org/en/climatechange/what-is-renewable-energy

United Nations Development Programme in the Islamic Republic of Iran. (2025, January 29). UNDP’s clean energy efforts in Iran. United Nations in Iran. https://iran.un.org/en/288288-undps-clean-energy-efforts-iran

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2017). The Persian qanat and windmills: Asbad, windmill of Iran. UNESCO World Heritage Centre. https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6192/

United Nations Environment Programme. (2025). Emissions gap report 2025: Off target. https://www.unep.org/resources/emissions-gap-report-2025

1. The history of solar. https://www1.eere.energy.gov/solar/pdfs/solar_timeline.pdf
2. History of wind power. https://www.eia.gov/energyexplained/wind/history-of-wind-power.php

تهیه شده توسط تیم رسانه ای سپران کابل فیدار؛

استفاده از مطالب با ذکر منبع مجاز است.