تیم رسانهای سپهران کابل فیدار ــ آمریکا با گسترش تحریمهای ایران، خریداران نفت این کشور را میان قطع همکاری با تهران و خطر محرومشدن از نظام مالی دلاری قرار داده است؛ اما هدفگرفتن چین، بزرگترین مشتری نفت ایران، برای واشنگتن آسان نخواهد بود. پالایشگاههای مستقل چینی همچنان با پرداخت یوان، تغییر مبدأ محمولهها و استفاده از واسطهها نفت ایران را خریداری میکنند، هرچند واردات آنها در ماه آگوست به حدود یکسوم سطح فوریه سقوط کرده است.
آمریکا بسته تازهای از تحریمها را با هدف قطع شریانهای اقتصادی ایران معرفی کرده است. بااینحال، واشنگتن از اعمال شدیدترین گزینههای موجود خودداری کرده و در عوض به دولتها، بانکها و شرکتهای خارجی هشدار داده است که ادامه تجارت با ایران میتواند دسترسی آنها به نظام مالی مبتنی بر دلار را به خطر بیندازد.
بر اساس گزارش گاردین، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اعلام کرده است کشورها باید روابط تجاری خود را با ایران قطع کنند؛ در غیر این صورت، ممکن است از شبکه مالی دلاری کنار گذاشته شوند.
مهمترین مخاطب این هشدار چین است؛ کشوری که در طول چند سال گذشته بزرگترین خریدار نفت ایران بوده است. بسنت پیشتر خواستار همکاری پکن برای محدودکردن درآمدهای نفتی تهران شده بود، اما چین تحریمهای یکجانبه آمریکا را به رسمیت نمیشناسد و مخالفت خود را با سیاست فشار اقتصادی اعلام کرده است.
آمار ردیابی نفتکشها نشان میدهد جریان نفت ایران به چین در ماههای گذشته بهشدت کاهش یافته است. بر اساس دادههای شرکت کپلر، واردات نفت خام ایران به چین از روزانه ۱٫۵۷ میلیون بشکه در فوریه به ۱٫۴۷ میلیون بشکه در مارس رسید؛ کاهشی محدود که نشان میداد صادرات ایران در هفتههای نخست جنگ همچنان ادامه داشته است.
اما پس از آن، روند واردات بهسرعت نزولی شد و آمریکا در ماه جولای محاصره کشتیها و بنادر ایران را از سر گرفت.
صادرات نفت ایران به چین در ماه ژوئن به روزانه ۷۸۵ هزار بشکه کاهش یافت که پایینترین میزان از فوریه ۲۰۲۳ بود. این رقم در جولای اندکی به ۸۲۳ هزار بشکه افزایش پیدا کرد، اما برآوردهای اولیه کپلر نشان میدهد واردات چین در ماه آگوست به روزانه ۵۳۴ هزار بشکه کاهش پیدا کرده است.
این آمار به معنای توقف کامل تجارت نفتی دو کشور نیست. خریداران اصلی نفت ایران در چین، پالایشگاههای مستقل و کوچکتری هستند که با عنوان «پالایشگاههای قوری» شناخته میشوند. این واحدها با خرید نفت ارزان و تبدیل آن به بنزین و گازوئیل، بازار استانهای اطراف خود را تأمین میکنند.
تخفیف قابلتوجه نفت ایران در مقایسه با محمولههای متعارف، انگیزه اصلی این پالایشگاهها برای ادامه خرید است. برخلاف شرکتهای بزرگ دولتی چین، فعالیت آنها بیشتر به بازار داخلی محدود میشود و وابستگی کمتری به نظام مالی بینالمللی مبتنی بر دلار دارند.
پالایشگاههای بزرگ دولتی چین از سال ۲۰۱۹، همزمان با بازگشت تحریمهای آمریکا علیه تهران، از خرید مستقیم نفت ایران فاصله گرفتهاند؛ زیرا نمیخواهند دسترسی آنها به بانکها و بازارهای دلاری مسدود شود. همین موضوع باعث شده است بخش عمده تجارت نفتی ایران و چین از مسیر پالایشگاههای مستقل، واسطهها و شبکههای حملونقل پیچیده انجام شود.
نفت ایران هنگام ورود به چین اغلب بهعنوان محمولهای با مبدأ مالزی و در ماههای اخیر اندونزی معرفی شده است. پرداختها نیز با یوان صورت میگیرد و مجموعهای از شرکتهای واسطه که ردیابی آنها دشوار است، انتقال نفت و پول را در یک چرخه بسته مدیریت میکنند.
دولت آمریکا از زمان بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، فشار بر خریداران چینی نفت ایران را تشدید کرده است. بیشتر تحریمها پالایشگاههای کوچک، شرکتهای کشتیرانی و نفتکشهای فعال در این زنجیره را هدف گرفتهاند و در برخی موارد توانستهاند روند خرید و حمل محمولهها را مختل کنند.
واشنگتن در ماه آوریل پالایشگاه «هنگلی پتروشیمی دالیان» و حدود ۴۰ شرکت کشتیرانی و نفتکش را تحریم کرد. وزارت خزانهداری آمریکا این پالایشگاه را به خرید چندین میلیارد دلار نفت ایران متهم کرد؛ ادعایی که شرکت هنگلی آن را رد کرده است.
آمریکا همچنین به دو بانک بزرگ چینی هشدار داده است که در صورت انتقال منابع مالی مرتبط با ایران ممکن است با تحریمهای ثانویه روبهرو شوند، اما تاکنون از قراردادن رسمی آنها در فهرست تحریمها خودداری کرده است. این احتیاط از هزینههای احتمالی رویارویی مستقیم با بخش مالی چین ناشی میشود.
به نوشته گاردین، واشنگتن نگران است تحریم بانکهای بزرگ چینی با واکنش متقابل پکن روبهرو شود. هرگونه محدودیت چین بر صادرات مواد معدنی حیاتی میتواند برای صنایع پیشرفته، انرژی، باتری، خودرو و تجهیزات الکتریکی آمریکا پیامدهای سنگینی داشته باشد. این خطر در آستانه مذاکرات احتمالی ماه آینده میان دونالد ترامپ و شی جینپینگ حساسیت بیشتری پیدا کرده است.
وزارت خارجه چین در واکنش به فشارهای تازه اعلام کرده است که تحریم و اجبار راهحل بحران نیست و پکن برای محافظت از منافع خود اقدامات لازم را انجام خواهد داد. چین بار دیگر خواستار حل اختلافها از مسیرهای سیاسی و دیپلماتیک شده است.
حتی اگر فکر کنیم که چین و روسیه تحریمهای تازه آمریکا را نپذیرفتهاند و دیگر کشورها نیز در برابر آن مقاومت خواهند کرد، محدودیتهای کشتیرانی و خطر تحریم واسطهها و پالایشگاهها دستکم در کوتاهمدت بر جریان محمولهها اثر می گذارد.
حالا معلوم نیست که آیا آمریکا حاضر می شود برای کاهش بیشتر درآمد نفتی ایران، بانکها و شرکتهای بزرگ چین را مستقیماً هدف قرار دهد یا ملاحظات مربوط به روابط واشنگتن و پکن مانع این کار خواهد شد. به نظر می رسد تحریم نفت ایران دیگر تنها پروندهای میان تهران و واشنگتن نیست، بلکه به آزمونی برای سنجش قدرت اقتصادی آمریکا و میزان آمادگی چین برای مقابله با نظام تحریمهای دلاری تبدیل شده است.
تهیهشده توسط تیم رسانهای سپهران کابل فیدار؛
استفاده از مطالب با ذکر منبع مجاز است.