تیم رسانهای سپهران کابل فیدار ــ پالایشگاههای آمریکا بیش از ۱۱ هفته است که تقریباً با تمام ظرفیت فعالیت میکنند تا کمبود جهانی بنزین، گازوئیل و سوخت جت را جبران کنند؛ اما تعویق تعمیرات و فشار بیوقفه بر تجهیزات، این نگرانی را افزایش داده است که یک موج خرابی ناگهانی، آخرین تکیهگاه بازار سوخت جهان را نیز از کار بیندازد.
صنعت پالایش نفت آمریکا وارد یکی از کمسابقهترین دورههای فعالیت خود در بیش از ربع قرن گذشته شده است. پالایشگاههای این کشور برای استفاده از حاشیه سود بالای بازار و جبران کاهش عرضه جهانی سوخت، هفتههاست که با نرخی نزدیک به حداکثر ظرفیت کار میکنند؛ وضعیتی سودآور که همزمان خطرهای فنی بزرگی به همراه دارد.
بر اساس تحلیل تازه رویترز، نرخ بهرهبرداری پالایشگاههای آمریکا طی بیش از ۱۱ هفته متوالی بالاتر از ۹۵ درصد باقی مانده است. چنین دوره طولانیای از تولید فشرده، در بیش از ۲۵ سال گذشته سابقه نداشته و از زمان آغاز ثبت دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا در سال ۱۹۹۰ نیز تنها چند بار مشاهده شده است.
ریشه این فشار را باید در اختلال گسترده زنجیره جهانی پالایش جستوجو کرد. درگیری ایران و محدودشدن جریان نفت از تنگه هرمز، عملیات پالایشگاههای خاورمیانه و بهویژه آسیا را مختل کرده است. همزمان، حملات مکرر اوکراین به پالایشگاههای روسیه نیز مسکو را وادار کرد صادرات گازوئیل خود را در ماه ژوئیه متوقف کند.
مجموع این تحولات، تولید جهانی فرآوردههای نفتی را بهشدت کاهش داده است. بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی، حجم نفت فرآوریشده در پالایشگاههای جهان در طول ماه جولای به حدود ۸۱ میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی که نزدیک به پنج میلیون بشکه یا حدود ۶ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته است.
آمریکا بهعنوان بزرگترین تولیدکننده نفت خام و دومین کشور بزرگ پالایشگر پس از چین، برای جبران این کمبود وارد میدان شده است. پالایشگاههای این کشور تولید و صادرات نفت خام، بنزین، گازوئیل و سوخت جت را به سطوح بیسابقه رساندهاند و تاکنون از تبدیل اختلال عرضه به یک بحران فراگیر جلوگیری کردهاند.
این شرایط برای شرکتهای پالایشی سودهای بزرگی به همراه داشته است. حاشیه سود شاخص تبدیل نفت خام به سوخت از زمان آغاز جنگ بهطور متوسط از ۵۰ دلار برای هر بشکه فراتر رفته؛ رقمی بیش از دو برابر میانگین دهساله. شرکتهایی مانند والرو، فیلیپس ۶۶، ماراتن پترولیوم و اکسونموبیل نیز در سهماهه دوم سال، سودهایی بیسابقه یا نزدیک به رکورد ثبت کردهاند.
اما برای حفظ این درآمدها و پاسخدادن به تقاضای جهانی، شماری از پالایشگران تعمیرات اساسی برنامهریزیشده برای سهماهه دوم را به تعویق انداختهاند. بخشی از این تعمیرات اکنون به اواخر سال ۲۰۲۶ یا حتی سال ۲۰۲۷ منتقل شده است. در نتیجه، مجموعههای پیچیده پالایشی برای دورهای طولانی بدون توقف لازم جهت بررسی و نوسازی تجهیزات فعالیت میکنند.
تجربه تاریخی نشان میدهد چنین فشاری میتواند پیامدهای خطرناکی داشته باشد. در سال ۱۹۹۸، پس از ۲۴ هفته فعالیت پالایشگاههای آمریکا با نرخ بالاتر از ۹۵ درصد، میزان بهرهبرداری طی مدتی کوتاه از حدود ۹۵ درصد به ۸۶ درصد سقوط کرد؛ زیرا چندین واحد پس از ماهها کار مداوم ناچار به انجام تعمیرات اضطراری شدند. در سال ۲۰۱۸ نیز یک دوره هشتهفتهای تولید سنگین با افت سریع ظرفیت به ۸۹ درصد پایان یافت.
خطر امروز از آن جهت بزرگتر است که بازار جهانی ظرفیت جایگزین چندانی ندارد. تولید پالایشگاههای جهان در حال حاضر نزدیک به دو میلیون بشکه در روز کمتر از میزان تقاضاست و ذخایر فرآوردههای نفتی نیز رو به کاهش گذاشتهاند. آسیب واردشده به زیرساختهای پالایشی خاورمیانه و روسیه نیز ممکن است برای سالها ظرفیت فرآوری نفت را محدود نگه دارد.
پالایشگاههای آمریکا در این شرایط به آخرین تأمینکننده بزرگ بازار جهانی تبدیل شدهاند؛ اما هرچه حاشیه سود بالاتر بماند، انگیزه شرکتها برای ادامه تولید حداکثری و بهتعویقانداختن تعمیرات بیشتر میشود. همین تصمیم میتواند احتمال خرابی تجهیزات، آتشسوزی، حادثه و توقف ناخواسته خطوط تولید را افزایش دهد.
اکنون بازار با یک تناقض خطرناک روبهرو است: جهان برای جلوگیری از کمبود سوخت به ادامه فعالیت فشرده پالایشگاههای آمریکا نیاز دارد، اما ادامه همین فشار احتمال ازکارافتادن آنها را بیشتر میکند. در چنین وضعیتی، توقف ناگهانی حتی بخش کوچکی از ظرفیت پالایشی آمریکا میتواند قیمت بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما را افزایش دهد و بازار شکننده کنونی را به یک بحران واقعی جهانی تبدیل کند.
تهیهشده توسط تیم رسانهای سپهران کابل فیدار؛
استفاده از مطالب با ذکر منبع مجاز است.