تیم رسانهای سپهران کابل فیدار ــ دزدی مس از قطارهای معدنی در صحرای آتاکاما از دستبردهای پراکنده فراتر رفته و به فعالیت شبکههایی مجهز و سازمانیافته تبدیل شده است. تنها در چهار ماه نخست سال ۲۰۲۶، طی ۳۴ سرقت حدود ۱۶۹ تن مس به سرقت رفت؛ مقداری معادل ۷۱ درصد کل مس بهسرقترفته در سال گذشته. بخشی از این محمولهها پس از ذوب و تغییر شکل، در پوشش قراضه از شیلی خارج و به خریداران خارجی، از جمله در چین، فروخته میشود.
در شمال شیلی، مس استخراجشده از معادن بزرگ باید صدها کیلومتر از میان صحرای آتاکاما عبور کند تا به بنادر صادراتی برسد. بخش مهمی از این محمولهها با قطار حمل میشود؛ مسیری طولانی و دور از مناطق مسکونی که اکنون به یکی از اهداف اصلی شبکههای سرقت فلز تبدیل شده است.
بر اساس گزارش رویترز درباره سرقت از قطارهای حامل مس شیلی، شرکت راهآهن آنتوفاگاستا به بولیوی، معروف به FCAB، در چهار ماه نخست سال ۲۰۲۶ وقوع ۳۴ سرقت و ربودهشدن ۱۶۹ تن مس را ثبت کرده است.
این شرکت که زیرمجموعه گروه معدنی آنتوفاگاستاست، محمولههای معادن بزرگی از جمله واحدهای متعلق به کودلکو و فریپورت مکموران را جابهجا میکند. اختلال در فعالیت آن فقط زیان یک شرکت حملونقل نیست؛ بلکه انتقال مس از معدن تا بندر و تحویل به مشتریان خارجی را در سراسر شمال شیلی با خطر روبهرو میکند.
حالا روشهای دزدها هم نسبت به قبل پیچیدهتر شده. اعضای این سازمان های غیر قانونی گاهی با خودروهای سنگین در کنار قطارهای درحال حرکت، حرکت کرده، خود را به واگنها میرسانند و با ابزارهای ویژه خودشان برای دزدی، قطعات و ورقهای سنگین مس را پایین میاندازند. استفاده از خودروهای پرظرفیت، تجهیزات ارتباطی، سلاح و تقسیم وظایف نشان میدهد این سرقتها حاصل اقدامهای فردی و اتفاقی نیست و سازمان دهی های بزرگی پشت ماجرا است.
شرکتهای حملونقل برای مقابله با این راهزنی ها، حفاظهای فلزی روی واگنها نصب کرده و از نیروهای مسلح و سامانههای نظارتی استفاده کردهاند؛ اما گروهها روشهای خود را با موانع تازه تطبیق دادهاند. در نتیجه، حفاظت از محمولهها پرهزینهتر شده و خطر برخورد مسلحانه برای رانندگان، کارکنان راهآهن و نیروهای امنیتی افزایش یافته است.
مس به تاراج رفته معمولاً به همان شکل اولیه وارد بازار نمیشود. دادستانهای شیلی میگویند سازمان های دزدی فلز را ذوب، خرد یا با محمولههای دیگر قاطی میکنند تا منشأ آن قابلشناسایی نباشد. سپس کالا در اسناد گمرکی قراضه یا ضایعات فلزی معرفی و از مسیرهای رسمی تجاری صادر میشود.
این روش به سارقان اجازه میدهد مس استخراجشده از معدن را وارد زنجیره قانونی بازیافت کنند. وقتی کاتد، آند یا قطعات مسی ذوب و به قراضه بیشکل تبدیل میشود، تشخیص معدن یا محمولهای که فلز از آن ربوده شده بسیار دشوار خواهد بود.
وسعت این تجارت غیرقانونی در آوریل ۲۰۲۶ آشکار شد؛ زمانی که پلیس شیلی در عملیات «ولتاژ بالا» یک شبکه قاچاق فرامرزی را منهدم کرد. تحقیقات نشان داد این شبکه طی پنج سال حدود ۹۱۷ میلیون دلار مس سرقتی را در قالب قراضه به خریداران آسیایی، بهویژه در چین، فروخته است.
در جریان آن عملیات، دهها محل در چند منطقه شیلی بازرسی و ۱۸۷ تن مس، تعدادی خودرو و سلاح توقیف شد. متهمان علاوه بر قاچاق فلز، با واردکردن محمولههای سرقتی به تجارت رسمی، میلیونها دلار بازپرداخت جعلی مالیات صادراتی دریافت کرده بودند. این پرونده نشان داد شبکهها برای پنهانکردن منشأ مس از شرکتهای ظاهراً قانونی، اسناد تجاری و سازوکارهای مالیاتی استفاده میکنند.
پیامد این سرقتها فقط ارزش فلز ربودهشده نیست. توقف قطارها، افزایش هزینه بیمه، استخدام نیروهای امنیتی، نصب تجهیزات حفاظتی و احتمال انتقال بار به جاده، هزینه لجستیک معادن را بالا میبرد. حمل بیشتر مس با کامیون نیز میتواند ترافیک، مصرف سوخت و خطر حوادث جادهای را افزایش دهد.
شیلی بزرگترین تولیدکننده مس جهان و یکی از ستونهای اصلی عرضه این فلز برای صنایع برق، ساختمان، خودرو، تجهیزات الکترونیکی و تولید سیم و کابل است. حجم ۱۶۹ تنی سرقتها در مقایسه با تولید سالانه کشور بزرگ نیست؛ اما تکرار حملات در مسیرهای محدود و راهبردی میتواند تحویل محمولهها را مختل و امنیت کارکنان را تهدید کند.
مجلس سنای شیلی در سال ۲۰۲۴ طرحی برای تعریف مجازات ویژه سرقت مس تصویب کرد، اما این لایحه هنوز در مجلس نمایندگان متوقف مانده است. فعالان صنعت معتقدند قوانین موجود با ابعاد تازه جرایم سازمانیافته و پیوند آنها با قاچاق بینالمللی تناسب ندارد.
آنچه در صحرای آتاکاما رخ میدهد، اکنون بخشی از یک مسئله جهانی است: با افزایش قیمت و تقاضای مس، این فلز نهتنها برای صنایع انرژی و فناوری ارزشمندتر شده، بلکه برای شبکههای قاچاق نیز به کالایی جذاب تبدیل شده است. اگر شیلی نتواند مسیر معدن تا بندر و منشأ قراضههای صادراتی را دقیقتر کنترل کند، افزایش تقاضای جهانی میتواند اقتصاد زیرزمینی مس را نیز همراه با بازار رسمی آن گسترش دهد.
تهیهشده توسط تیم رسانهای سپهران کابل فیدار؛
استفاده از مطالب با ذکر منبع مجاز است.