تیم رسانهای سپهران کابل فیدار ــ عراق در یک عملیات آزمایشی، بیش از شش میلیون لیتر نفت خام جنوب این کشور را با ۲۰۹ کامیون به تأسیسات شمالی نزدیک کرکوک منتقل کرده است تا محموله پس از ورود به شبکه خطوط لوله، از مسیر بندر جیهان ترکیه صادر شود. این آزمایش در شرایطی انجام شده که محدودیت عبور کشتیها از تنگه هرمز، بغداد را به جستوجوی مسیرهای جایگزین برای صادرات نفت واداشته است؛ بااینحال، ظرفیت محدود ناوگان جادهای و هزینه بالای حمل نشان میدهد کامیونها فعلاً نمیتوانند جای خطوط لوله را بگیرند.
بخش اعظم نفت صادراتی عراق از میدانهای جنوبی تولید و از پایانههای خلیج فارس بارگیری میشود. این تمرکز، درآمد نفتی کشور را در برابر اختلال مسیرهای دریایی، مشکلات پایانههای صادراتی و کاهش تردد در تنگه هرمز آسیبپذیر کرده است.
به نوشته رویترز ، شرکت KAR Group در یک عملیات آزمایشی دو روزه که از ۱۳ سپتامبر آغاز شد، ۲۰۹ کامیون حامل نفت خام را از جنوب عراق به منطقه کرکوک فرستاده است.
هر کامیون نزدیک به ۳۰ هزار لیتر نفت حمل کرده و حجم کل محموله به بیش از شش میلیون لیتر، معادل حدود ۳۸ هزار بشکه، رسیده است. قرار است نفت منتقلشده پس از ورود به تأسیسات شمالی، از طریق شبکه خطوط لوله عراق و ترکیه به بندر جیهان در ساحل مدیترانه برسد.
مسیر کرکوک–جیهان از مهمترین شریانهای صادرات نفت عراق در شمال کشور است. این خط، نفت کرکوک و اقلیم کردستان عراق را به پایانه جیهان متصل میکند و به بغداد امکان میدهد بدون عبور از خلیج فارس و تنگه هرمز به بازارهای مدیترانه و اروپا دسترسی پیدا کند.
انتقال نفت جنوب به کرکوک با کامیون درواقع تلاشی برای پیوندزدن دو بخش جداگانه شبکه صادرات عراق است. میدانهای بزرگ و بخش عمده ظرفیت تولید در جنوب قرار دارند، درحالیکه مسیر جایگزین ترکیه از شمال کشور عبور میکند. نبود یک خط لوله پرظرفیت و فعال میان این دو منطقه، بغداد را ناچار کرده است در مرحله آزمایشی از حمل جادهای استفاده کند.
صادرات نفت از مسیر جیهان درحالحاضر حدود ۲۰۰ هزار بشکه در روز گزارش شده است؛ درحالیکه پیش از بحران، جریان این مسیر به حدود ۲۵۰ هزار بشکه در روز میرسید. انتقال نفت جنوب میتواند بخشی از ظرفیت بلااستفاده خط را پر کند، اما حجم آزمایشی ۳۸ هزار بشکهای در مقایسه با صادرات چندمیلیونبشکهای روزانه عراق محدود است.
برای جابهجایی تنها ۱۰۰ هزار بشکه نفت در روز با کامیونهایی مشابه ناوگان آزمایشی، به رفتوآمد صدها دستگاه نفتکش نیاز خواهد بود. افزایش تعداد کامیونها همچنین مستلزم احداث ایستگاههای بارگیری و تخلیه، مخازن میانی، سامانههای کنترل و امکانات ایمنی در امتداد مسیری طولانی است.
حمل جادهای نفت نسبت به انتقال با خط لوله هزینه بیشتری دارد و با مصرف سوخت، استهلاک جادهها، احتمال تصادف، خطر نشت و مسائل امنیتی همراه است. به همین دلیل، این روش بیشتر میتواند بهعنوان راهکاری موقت یا تکمیلی برای حفظ صادرات در دوره بحران استفاده شود.
بااینحال، اجرای آزمایش نشان میدهد دولت عراق بهدنبال کاهش وابستگی تقریباً کامل خود به پایانههای جنوبی است. افت شدید عبور کشتیها از تنگه هرمز، افزایش هزینه بیمه و خطر تغییر مسیر نفتکشها، ارزش مسیرهای زمینی متصل به ترکیه را برای بغداد افزایش داده است.
گسترش صادرات از جیهان برای ترکیه نیز اهمیت اقتصادی و راهبردی دارد. افزایش جریان نفت میتواند درآمد ترانزیتی، فعالیت تأسیسات ذخیرهسازی و بارگیری بندر و تقاضا برای خدمات فنی خطوط لوله را بالا ببرد. این مسیر همچنین نقش ترکیه را بهعنوان حلقه اتصال منابع انرژی عراق و حوزه خزر به بازارهای اروپایی تقویت میکند.
اگر مرحله آزمایشی موفق باشد، عراق میتواند حجم بیشتری از نفت جنوب را به شمال انتقال دهد؛ اما تبدیل این عملیات به مسیری پایدار، احتمالاً به توسعه خطوط لوله داخلی نیاز خواهد داشت. احداث یا بازسازی چنین زیرساختی به ایستگاههای پمپاژ، خطوط انتقال برق، سامانههای مخابراتی و کابلهای قدرت، کنترل و ابزار دقیق نیاز دارد.
انتقال ۲۰۹ محموله جادهای هنوز مسیر صادراتی تازهای در مقیاس تجاری ایجاد نکرده است؛ اما پیام آن روشن است: بغداد میخواهد در برابر اختلال تنگه هرمز، گزینهای زمینی در اختیار داشته باشد. آینده این طرح به هزینه حمل، امنیت جادهها، ظرفیت تأسیسات کرکوک و امکان افزایش جریان خط کرکوک–جیهان بستگی خواهد داشت.
تهیهشده توسط تیم رسانهای سپهران کابل فیدار؛
استفاده از مطالب با ذکر منبع مجاز است.