کابل LiYCY و LiHCH چیست؟ مقایسه کامل کابل‌های شیلددار PVC و بدون هالوژن

 

کابل LiYCY و LiHCH چیست؟

مقایسه کامل کابل‌های شیلددار PVC و بدون هالوژن

اگر برای سیم‌کشی تابلو برق، سیستم‌های کنترل، اندازه‌گیری یا اتوماسیون صنعتی به دنبال کابل شیلددار مناسب هستید، احتمالاً با نام‌های LiYCY و LiHCH روبه‌رو شده‌اید.

این دو کابل از نظر ساختار کلی شباهت زیادی دارند؛ هر دو معمولاً دارای هادی مسی افشان، شیلد مسی بافته‌شده و ساختار انعطاف‌پذیر هستند و می‌توانند برای انتقال سیگنال‌های کنترلی و اندازه‌گیری به کار بروند. با این حال، تفاوت مهم LiYCY و LiHCH در جنس عایق و روکش کابل است.

به‌طور معمول، LiYCY با عایق و روکش PVC تولید می‌شود، در حالی که LiHCH از مواد بدون هالوژن (Halogen-Free) استفاده می‌کند. همین تفاوت باعث می‌شود انتخاب این دو کابل در پروژه‌هایی که الزامات ایمنی حریق اهمیت دارند، یکسان نباشد.

در این راهنما از تیم فنی سپهران کابل، ساختار کابل LiYCY و LiHCH، تفاوت‌های فنی، کاربردها، شیلد، استانداردهای حریق، انتخاب سایز، نحوه نصب و مهم‌ترین نکات خرید این دو کابل را بررسی می‌کنیم.

---

کابل LiYCY چیست؟

LiYCY یک کابل چندرشته، انعطاف‌پذیر و شیلددار است که در بسیاری از مدارهای کنترل، اندازه‌گیری، انتقال سیگنال و اتوماسیون صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ساختار متداول کابل LiYCY شامل بخش‌های زیر است:

• هادی مسی افشان یا Fine-Wire

• عایق PVC برای هر رشته

• رشته‌های تابیده‌شده در داخل کابل

• شیلد بافته‌شده مسی، معمولاً از مس قلع‌اندود

• روکش بیرونی PVC

وجود شیلد مسی باعث می‌شود کابل در محیط‌هایی که تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی باعث ایجاد تداخل الکترومغناطیسی (EMI) می‌شوند، حفاظت بهتری از سیگنال داشته باشد.

به همین دلیل، LiYCY در کاربردهایی مانند مدارهای کنترل، سیستم‌های اندازه‌گیری، تجهیزات اتوماسیون، تابلوهای کنترل و ماشین‌آلات صنعتی مورد توجه قرار می‌گیرد.

ویژگی‌های مهم کابل LiYCY

مهم‌ترین ویژگی‌های این خانواده عبارت‌اند از:

• ساختار انعطاف‌پذیر

• هادی مسی افشان

• مناسب برای بسیاری از مدارهای کنترل و اندازه‌گیری

• دارای شیلد مسی برای کاهش اثر تداخلات الکترومغناطیسی

• عایق و روکش معمولاً از جنس PVC

• مناسب برای طیف متنوعی از کاربردهای صنعتی

• امکان استفاده در شرایط خشک و مرطوب، مشروط به تطابق با مشخصات سازنده

نکته مهم: مشخصاتی مانند ولتاژ نامی، دمای کاری، حداقل شعاع خمش، درصد پوشش شیلد و شرایط مجاز نصب، الزاماً برای تمام کابل‌هایی که با عنوان LiYCY عرضه می‌شوند یکسان نیست. این پارامترها باید از دیتاشیت همان محصول و سازنده بررسی شوند.

---

کابل LiHCH چیست؟

LiHCH نیز یک کابل چندرشته، انعطاف‌پذیر و شیلددار است که برای انتقال سیگنال، داده‌های فرکانس پایین، کنترل و اندازه‌گیری استفاده می‌شود.

ساختار متداول آن شامل موارد زیر است:

• هادی مسی افشان

• عایق رشته‌ها از مواد بدون هالوژن

• شیلد بافته‌شده مسی

• روکش خارجی بدون هالوژن

تفاوت اصلی LiHCH با LiYCY در همین بخش است:

LiYCY معمولاً دارای عایق و روکش PVC است، در حالی که LiHCH دارای عایق و روکش بدون هالوژن است.

استفاده از مواد بدون هالوژن باعث می‌شود LiHCH در پروژه‌هایی که الزامات ویژه‌ای برای ایمنی حریق، دود و گازهای خورنده دارند، گزینه قابل توجهی باشد.

با این حال، نباید تنها بر اساس نام LiHCH درباره عملکرد کابل در برابر آتش تصمیم گرفت. سطح واقعی عملکرد کابل باید بر اساس استانداردهای آزمون و گواهی‌های اعلام‌شده توسط سازنده همان محصول بررسی شود.

---

تفاوت LiYCY و LiHCH چیست؟

مهم‌ترین تفاوت این دو کابل در جنس عایق و روکش است.

مشخصه	LiYCY	LiHCH
هادی	مسی افشان	مسی افشان
عایق	معمولاً PVC	بدون هالوژن
روکش	معمولاً PVC	بدون هالوژن
شیلد	معمولاً بافت مسی	معمولاً بافت مسی
کاهش اثر EMI	دارد	دارد
کاربرد	کنترل، اندازه‌گیری و سیگنال	کنترل، اندازه‌گیری و سیگنال
مزیت اصلی	اقتصادی و پرکاربرد	مناسب‌تر برای پروژه‌های دارای الزامات Halogen-Free
قیمت نسبی	معمولاً کمتر	معمولاً بیشتر

بنابراین نمی‌توان گفت LiHCH از نظر الکتریکی «نسخه بهتر» LiYCY است. انتخاب بین این دو به شرایط نصب، مشخصات فنی پروژه، الزامات ایمنی حریق، شرایط محیطی و دیتاشیت سازنده بستگی دارد.

---

تفاوت Halogen-Free، Low Smoke و Flame Retardant چیست؟

یکی از مهم‌ترین نکات هنگام انتخاب کابل LiHCH این است که سه اصطلاح Halogen-Free، Low Smoke و Flame Retardant را با یکدیگر اشتباه نگیریم.

Flame Retardant چیست؟

Flame Retardant به رفتار کابل در برابر گسترش شعله مربوط می‌شود.

برای نمونه، استاندارد IEC 60332-1-2 روش آزمون انتشار عمودی شعله روی یک کابل یا هادی عایق‌شده منفرد را تعریف می‌کند.

بنابراین وجود نام این استاندارد در مشخصات یک کابل به‌تنهایی به معنای اثبات تمام ویژگی‌های مربوط به دود یا هالوژن نیست.

Halogen-Free چیست؟

Halogen-Free به استفاده از موادی با مقدار بسیار پایین یا بدون هالوژن و در نتیجه کاهش محصولات خورنده مرتبط با سوختن مواد کابل اشاره دارد.

این ویژگی در محیط‌هایی که حفاظت از افراد، تجهیزات و زیرساخت‌ها هنگام آتش‌سوزی اهمیت زیادی دارد، می‌تواند مزیت مهمی باشد.

Low Smoke چیست؟

Low Smoke به میزان دود تولیدشده هنگام حریق مربوط است.

بنابراین عبارت‌های:

• Flame Retardant

• Halogen-Free

• Low Smoke

سه مفهوم کاملاً یکسان نیستند.

نتیجه مهم: هنگام خرید کابل برای پروژه‌های حساس به حریق، تنها به عبارت «Halogen Free» یا یک شماره استاندارد اکتفا نکنید. باید دیتاشیت و گواهی‌های همان محصول را برای آزمون‌های مربوط به انتشار شعله، هالوژن/خورندگی و چگالی دود بررسی کنید.

---

آیا کابل LiYCY یا LiHCH زره‌دار است؟

خیر. شیلد داشتن به معنی زره‌دار بودن کابل نیست.

در کابل‌های LiYCY و LiHCH، شیلد مسی عمدتاً برای کاهش اثر تداخلات الکترومغناطیسی و حفاظت سیگنال استفاده می‌شود. شیلد را نباید با Armour یا زره مکانیکی اشتباه گرفت.

زره مکانیکی برای افزایش مقاومت کابل در برابر عواملی مانند:

• ضربه

• فشار

• تنش‌های مکانیکی

• برخی شرایط سخت محیطی

طراحی می‌شود.

بنابراین اگر پروژه به مقاومت مکانیکی بالا، دفن مستقیم یا حفاظت ویژه در برابر آسیب‌های فیزیکی نیاز دارد، نباید صرفاً بر اساس نام LiYCY یا LiHCH تصمیم‌گیری کرد؛ ساختار مکانیکی و نوع حفاظت مورد نیاز باید در مشخصات فنی کابل به‌طور مشخص بررسی شود.

نکته مهم درباره علامت (St)

یکی از اشتباهات رایج در بازار، تفسیر (St) به‌عنوان «زره فولادی» است.

در نام‌گذاری بسیاری از کابل‌های آلمانی، (St) به Static Screen اشاره می‌کند و معمولاً به یک شیلد استاتیک مانند فویل فلزی یا کامپوزیتی مربوط می‌شود.

بنابراین:

وجود (St) در نام کابل را نباید به‌تنهایی معادل Steel Armour یا زره فولادی دانست.

برای تشخیص دقیق ساختار کابل، همیشه باید نام‌گذاری رسمی سازنده و دیتاشیت محصول بررسی شود.

---

کاربرد کابل LiYCY و LiHCH در کنترل و اتوماسیون صنعتی

کابل‌های LiYCY و LiHCH می‌توانند در طیف متنوعی از مدارهای کنترل و انتقال سیگنال مورد استفاده قرار بگیرند، از جمله:

• مدارهای کنترل و فرمان

• سیستم‌های اندازه‌گیری

• انتقال سیگنال‌های آنالوگ

• انتقال سیگنال‌های دیجیتال

• اتصال برخی سنسورها و تجهیزات اندازه‌گیری

• ارتباط تجهیزات فیلد با سیستم کنترل، در صورت تطابق مشخصات کابل

• ماشین‌آلات صنعتی

• تجهیزات و رابط‌های کنترلی

• سیستم‌های اتوماسیون صنعتی

شیلد کابل می‌تواند در محیط‌های دارای منابع نویز مانند کنتاکتورها، رله‌ها، منابع تغذیه سوئیچینگ، VFD، موتورها و کابل‌های قدرت به کاهش اثر تداخل بر سیگنال کمک کند.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:

هر کابل شیلددار الزاماً برای هر شبکه صنعتی یا سیستم ارتباطی مناسب نیست.

برای کاربردهایی مانند Ethernet، Fieldbus، برخی Encoderها یا شبکه‌های صنعتی خاص، ممکن است پارامترهایی مانند:

• امپدانس مشخصه

• ظرفیت خازنی

• ساختار زوج تابیده

• نرخ انتقال داده

• نوع شیلد

• استاندارد ارتباطی

اهمیت داشته باشند.

در چنین مواردی باید کابل مخصوص همان سیستم انتخاب شود، نه صرفاً یک کابل شیلددار عمومی.

---

LiYCY یا LiHCH؛ کدام کابل برای تابلو کنترل مناسب است؟

در تابلوهای کنترل، تجهیزات متعددی می‌توانند منبع نویز الکترومغناطیسی باشند؛ از جمله:

• کنتاکتورها

• رله‌ها

• منابع تغذیه سوئیچینگ

• درایوهای فرکانس متغیر (VFD)

• کابل‌های قدرت

• موتورها

• ترانسفورماتورها

استفاده از کابل شیلددار مناسب، در کنار طراحی صحیح مسیر کابل‌کشی و اجرای صحیح شیلد، می‌تواند به کاهش اثر نویز بر سیگنال کمک کند.

اگر محیط صنعتی باشد و پروژه الزام خاصی برای استفاده از کابل بدون هالوژن نداشته باشد، LiYCY می‌تواند گزینه‌ای اقتصادی و مناسب باشد.

در مقابل، اگر پروژه استفاده از کابل Halogen-Free یا الزامات مشخصی برای عملکرد در برابر حریق داشته باشد، LiHCH می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد؛ البته به شرطی که مشخصات کامل محصول با الزامات پروژه مطابقت داشته باشد.

---

سایزهای کابل LiYCY و LiHCH

کابل‌های LiYCY و LiHCH در تعداد رشته‌ها و سطح مقطع‌های مختلف تولید می‌شوند و یک جدول سایزبندی واحد برای تمام سازندگان وجود ندارد.

در محصولات مختلف ممکن است سطح مقطع‌هایی مانند موارد زیر مشاهده شود:

• 0.14 mm²

• 0.25 mm²

• 0.34 mm²

• 0.5 mm²

• 0.75 mm²

• 1 mm²

• 1.5 mm²

همچنین تعداد رشته‌های کابل بسته به سری محصول و سازنده متفاوت است.

به همین دلیل، نمی‌توان صرفاً از روی تعداد Core نتیجه گرفت که یک کابل مخصوص PLC، موتور، رک سرور یا یک کاربرد خاص است.

برای استعلام دقیق بهتر است کابل به شکل زیر مشخص شود:

Type + Number of Cores × Cross Section + Shield + Material + Required Standards

برای مثال:

LiYCY 4 × 0.75 mm²

یا:

LiHCH 12 × 0.5 mm²

پس از آن باید مشخصاتی مانند ولتاژ نامی، محدوده دمای کاری، قطر خارجی، حداقل شعاع خمش، نوع و ساختار شیلد و استانداردهای مورد نیاز از دیتاشیت سازنده بررسی شود.

---

آیا برای سیگنال 4–20 mA می‌توان از LiYCY یا LiHCH استفاده کرد؟

در بسیاری از سیستم‌های کنترل و ابزار دقیق از کابل‌های شیلددار برای انتقال سیگنال‌های آنالوگ مانند 4–20 mA استفاده می‌شود.

با این حال، انتخاب کابل برای یک Loop چهار تا بیست میلی‌آمپر فقط بر اساس سطح مقطع انجام نمی‌شود.

مواردی مانند موارد زیر نیز باید بررسی شوند:

• طول مسیر

• مقاومت هادی

• مقاومت کل Loop

• ولتاژ منبع تغذیه

• افت ولتاژ

• مشخصات Transmitter

• مشخصات PLC یا DCS

• شرایط EMC

• روش کابل‌کشی

• شرایط محیطی

بنابراین نمی‌توان یک قانون عمومی مانند «مسیر بالاتر از 50 متر حتماً باعث خطا می‌شود» یا «یک سطح مقطع مشخص برای تمام Loopهای 4–20 mA مناسب است» ارائه کرد.

انتخاب نهایی باید بر اساس محاسبات مدار و مشخصات تجهیزات انجام شود.

---

نکات مهم درباره اتصال شیلد کابل

نحوه اتصال شیلد یکی از مهم‌ترین عوامل در عملکرد صحیح کابل شیلددار است.

با این حال، نمی‌توان یک قانون مطلق برای تمام سیستم‌ها تعیین کرد؛ برای مثال اینکه «شیلد همیشه باید فقط از یک طرف زمین شود» یک دستور عمومی و همیشگی نیست.

روش اتصال شیلد می‌تواند به عوامل مختلفی وابسته باشد، از جمله:

• نوع سیگنال

• فرکانس اغتشاش

• نوع تجهیزات

• دستورالعمل سازنده PLC، DCS، Drive یا Instrument

• سیستم Earthing

• Equipotential Bonding

• الزامات EMC پروژه

در برخی مدارهای اندازه‌گیری و I/O، اتصال شیلد در یک نقطه برای کاهش جریان‌های ناشی از اختلاف پتانسیل زمین توصیه می‌شود.

در برخی کاربردهای EMC و فرکانس بالاتر نیز ممکن است اتصال مناسب شیلد در دو انتها یا Termination مناسب 360 درجه مورد نیاز باشد.

بنابراین روش اتصال شیلد باید براساس طراحی سیستم و دستورالعمل سازنده تجهیزات تعیین شود.

چند اصل عمومی در نصب کابل شیلددار

1. قسمت بدون شیلد در محل Termination را تا حد امکان کوتاه نگه دارید.

2. در کاربردهای EMC از روش Termination مناسب و کم‌امپدانس استفاده کنید.

3. کابل‌های سیگنال را بدون رعایت فاصله و Segregation مناسب در مجاورت کابل‌های قدرت، موتور و خروجی VFD عبور ندهید.

4. حداقل شعاع خمش اعلام‌شده توسط سازنده را رعایت کنید.

5. شیلد کابل را به‌عنوان هادی حفاظتی PE یا جایگزین سیستم ارت در نظر نگیرید، مگر اینکه طراحی محصول صراحتاً چنین کاربردی را مجاز کرده باشد.

---

چه زمانی LiYCY انتخاب کنیم؟

LiYCY معمولاً انتخاب مناسبی است زمانی که:

• کابل برای انتقال سیگنال، کنترل یا اندازه‌گیری استفاده می‌شود.

• شیلد برای کاهش اثر EMI مورد نیاز است.

• استفاده از PVC با مشخصات پروژه سازگار است.

• پروژه الزام خاصی برای مواد Halogen-Free ندارد.

• شرایط نصب با دیتاشیت کابل مطابقت دارد.

• گزینه اقتصادی‌تری نسبت به کابل‌های بدون هالوژن مورد نیاز است.

در بسیاری از کاربردهای عمومی صنعتی، LiYCY به دلیل ساختار متداول PVC و تنوع محصولات، گزینه‌ای اقتصادی و کاربردی محسوب می‌شود.

---

چه زمانی LiHCH انتخاب کنیم؟

LiHCH زمانی بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد که علاوه بر نیاز به کابل شیلددار، استفاده از مواد بدون هالوژن نیز بخشی از الزامات پروژه باشد.

این موضوع می‌تواند در برخی محیط‌ها و زیرساخت‌ها اهمیت بیشتری داشته باشد، از جمله:

• فضاهای عمومی

• فرودگاه‌ها

• تونل‌ها

• ایستگاه‌های حمل‌ونقل

• بیمارستان‌ها

• ساختمان‌های پرتردد

• مراکز داده

• برخی پروژه‌های صنعتی با الزامات ویژه Fire Safety

البته صرف استفاده از عنوان LiHCH به معنی تأیید تمام الزامات ایمنی حریق یک پروژه نیست.

برای انتخاب نهایی باید Fire Specification پروژه، دیتاشیت کابل و گواهی‌های آزمون مربوط به همان محصول بررسی شوند.

---

آیا LiHCH همیشه Flame Retardant و Low Smoke است؟

خیر؛ نمی‌توان صرفاً از روی نام LiHCH تمام سطوح عملکرد حریق را تعیین کرد.

LiHCH به خانواده‌ای از کابل‌های شیلددار با مواد بدون هالوژن اشاره می‌کند، اما برای تعیین عملکرد واقعی یک محصول در برابر حریق باید مشخصات همان کابل بررسی شود.

سازنده ممکن است برای یک کابل مشخص، انطباق با آزمون‌های مختلفی را اعلام کند، از جمله:

• Flame Propagation

• Halogen/Acidity

• Smoke Density

بنابراین هنگام خرید، عبارت Halogen-Free به‌تنهایی برای اثبات تمام ویژگی‌های ایمنی حریق کافی نیست.

---

آیا LiYCY و LiHCH برای دفن مستقیم مناسب هستند؟

نباید صرفاً بر اساس نام LiYCY یا LiHCH فرض کرد که کابل برای دفن مستقیم مناسب است.

در صورت نصب زیرزمینی یا محیط‌های سخت، مواردی مانند موارد زیر باید از دیتاشیت بررسی شوند:

• مقاومت مکانیکی

• مقاومت در برابر رطوبت

• مقاومت در برابر آب

• مقاومت در برابر UV

• مقاومت شیمیایی

• مقاومت در برابر جوندگان

• قابلیت دفن مستقیم

اگر پروژه به حفاظت مکانیکی یا دفن مستقیم نیاز دارد، باید کابلی انتخاب شود که ساختار و مشخصات آن صراحتاً برای چنین شرایطی طراحی و تأیید شده باشد.

---

آیا می‌توان LiYCY را جایگزین LiHCH کرد؟

از نظر انتقال سیگنال، ممکن است این دو کابل در برخی کاربردها عملکرد مشابهی داشته باشند؛ اما جایگزینی آنها بدون بررسی مشخصات پروژه توصیه نمی‌شود.

اگر پروژه استفاده از کابل:

• Halogen-Free

• Low-Smoke

• یا کابل دارای کلاس مشخص رفتار در برابر حریق

را الزام کرده باشد، استفاده از کابل PVC معمولی به جای آن می‌تواند با الزامات پروژه مغایرت داشته باشد، مگر اینکه جایگزینی توسط طراح یا مرجع فنی پروژه تأیید شود.

بنابراین تصمیم برای جایگزینی باید براساس Cable Specification، الزامات Fire Safety و دیتاشیت دو محصول انجام شود.

---

آیا LiYCY و LiHCH کابل کنترل هستند یا کابل دیتا؟

در کاتالوگ برخی سازندگان، این کابل‌ها در گروه Data / Low-Frequency Data Cables قرار می‌گیرند؛ در عین حال کاربرد آنها می‌تواند شامل مدارهای زیر نیز باشد:

• Control

• Regulation

• Measurement

• Signal Transmission

به همین دلیل در بازار ممکن است از عبارت کابل کنترل شیلددار برای آنها استفاده شود.

از نظر فنی، توصیف دقیق‌تر این است که LiYCY و LiHCH در بسیاری از محصولات، کابل‌های شیلددار انتقال سیگنال و داده فرکانس پایین با کاربرد در مدارهای کنترل و اندازه‌گیری هستند.

---

جمع‌بندی؛ LiYCY بهتر است یا LiHCH؟

LiYCY و LiHCH هر دو خانواده‌ای از کابل‌های انعطاف‌پذیر و شیلددار هستند که می‌توانند در انتقال سیگنال، داده‌های فرکانس پایین، کنترل و اندازه‌گیری مورد استفاده قرار گیرند.

مهم‌ترین تفاوت این دو کابل در جنس مواد عایق و روکش است:

LiYCY معمولاً از PVC استفاده می‌کند، در حالی که LiHCH از مواد بدون هالوژن استفاده می‌کند.

هر دو می‌توانند دارای شیلد مسی بافته‌شده باشند، اما شیلد با زره مکانیکی تفاوت دارد و نباید صرفاً براساس نام کابل، آن را زره‌دار فرض کرد.

همچنین پارامترهایی مانند:

• ولتاژ نامی

• محدوده دمای کاری

• حداقل شعاع خمش

• درصد پوشش شیلد

• تعداد رشته

• سطح مقطع

• شرایط نصب

• استانداردهای حریق

باید از دیتاشیت سازنده همان محصول بررسی شوند.

در نهایت، انتخاب بین LiYCY و LiHCH باید بر اساس نوع سیگنال، شرایط محیط نصب، الزامات EMC، مشخصات تجهیزات، الزامات ایمنی حریق و Cable Specification پروژه انجام شود؛ نه صرفاً بر اساس نام کابل یا قیمت آن.

اگر برای انتخاب نوع و سایز کابل کنترل، سیگنال یا ابزار دقیق پروژه خود به بررسی تخصصی نیاز دارید، تیم فنی سپهران کابل می‌تواند براساس نقشه‌ها، Cable Schedule و مشخصات فنی پروژه، گزینه مناسب را بررسی و پیشنهاد کند.