کابل XRY2N در برابر XRH2N: تفاوت، کاربرد و راهنمای خرید کابل آرموردار
اگر پای فاکتور خرید ایستادهاید و بین دو کد XRY2N و XRH2N (که در متون فنی به شکل استاندارد N2XRY و N2XRH نوشته میشوند) ماندهاید، جواب کوتاه این است: هستهی هر دو کابل یکی است. هادی مسی، عایق XLPE و زره مفتول فولادی گالوانیزه در هر دو یکساناند. تفاوت فقط در جنس روکش میانی و روکش بیرونی است؛ در XRY2N روکش از PVC ساخته میشود و در XRH2N از ترکیبات بدون هالوژن و کمدود (LSZH). همین یک تفاوت، مسیر انتخاب، محل نصب و قیمت تمامشده را کاملاً از هم جدا میکند.
در ادامه، ساختار هر دو کابل را لایهبهلایه باز میکنیم، تفاوتهایشان را در قالب جدول و معیارهای واقعی پروژه مقایسه میکنیم و در پایان یک چکلیست خرید میدهیم که جلوی اشتباهات پرهزینهی رایج را بگیرد.
کد کابل چه میگوید؟ رمزگشایی حرفبهحرف
کدگذاری این کابلها بر پایهی استاندارد آلمانی VDE بنا شده و هر حرف معنای مشخصی دارد. وقتی کد را از چپ به راست بخوانید، در واقع دارید کابل را از داخل به بیرون ورق میزنید:
N2XRY
- N → مطابق با استاندارد VDE؛ نبودِ حرف «A» بعد از آن یعنی هادی از جنس مس است. اگر هادی آلومینیوم باشد، کد به NA2XRY تغییر میکند.
- 2X → عایق از جنس XLPE (پلیاتیلن کراسلینکشده).
- R → زره از نوع مفتولی (Wire Armour)؛ همان چیزی که در بازار به آن «آرمور» یا «زره» میگویند.
- Y → روکش بیرونی از جنس PVC.
N2XRH
سه حرف اول دقیقاً همان معنا را دارند و تنها حرف آخر عوض میشود:
- H → روکش بیرونی (و معمولاً روکش میانی) از ترکیبات بدون هالوژن و کمدود ساخته شده است.
نکتهای که خیلیها از قلم میاندازند: خودِ عایق XLPE ذاتاً بدون هالوژن است. به همین دلیل وقتی روکش میانی و روکش بیرونی هم از مواد LSZH انتخاب شوند، کل مجموعهی کابل عاری از هالوژن میشود و کد از N2XRY به N2XRH تغییر میکند. یعنی N2XRH یک کابل متفاوت نیست؛ نسخهی ارتقایافتهی همان کابل از نظر رفتار در حریق است.
اگر با کد NYRY هم روبهرو شدهاید، آن نسخهی قدیمیتر ماجراست: زره مفتولی دارد اما عایقش بهجای XLPE از PVC است و در نتیجه دمای کار مجاز و ظرفیت جریاندهی پایینتری دارد.
ساختار لایهبهلایهی کابل آرموردار
برای اینکه تفاوتها ملموس شود، بهتر است بدانید یک کابل زرهدار فشار ضعیف از چه لایههایی تشکیل شده است:
- هادی: مس آنیلشدهی کلاس ۱ (تکمفتول) یا کلاس ۲ (چندمفتول تابیده) مطابق IEC 60228. در سطح مقاطع بالای ۵۰ میلیمتر مربع معمولاً هادی فشرده (Compacted) اجرا میشود.
- عایق XLPE: تحمل دمای کار پیوسته تا ۹۰ درجه سانتیگراد و دمای اتصال کوتاه تا ۲۵۰ درجه برای حداکثر ۵ ثانیه.
- فیلر و تابیدن رشتهها: رشتهها بهصورت هممرکز تابیده و فضاهای خالی با فیلر پر میشود تا مقطع کابل گرد بماند.
- روکش میانی (Bedding): لایهای که زره را از عایق جدا میکند و مانع آسیب مفتولهای فولادی به عایق میشود. در XRY2N از PVC و در XRH2N از ترکیب LSZH.
- زره: در کابلهای چندرشته از مفتول فولادی گالوانیزه (SWA) و در کابلهای تکرشتهی جریان متناوب از مفتول آلومینیومی (AWA).
- روکش بیرونی: PVC نوع ST2 در XRY2N و ترموپلاستیک بدون هالوژن در XRH2N.
چرا زره کابل تکرشته باید آلومینیومی باشد؟
این یکی از آن جزئیاتی است که در خرید نادیده گرفته میشود و بعداً به شکل گرمشدن غیرعادی کابل خودش را نشان میدهد. در مدارهای AC تکرشته، میدان مغناطیسی متغیر اطراف هادی در زره فولادی جریان گردابی و تلفات هیسترزیس ایجاد میکند. نتیجه، گرم شدن زره و کاهش ظرفیت جریاندهی کابل است. به همین دلیل در کابلهای تکرشتهی AC از مفتول آلومینیومی (غیرمغناطیسی) استفاده میشود. در کابلهای چندرشته چون برایند میدانها تقریباً صفر است، فولاد گالوانیزه بدون مشکل کار میکند.
جدول مقایسهی XRY2N و XRH2N
| معیار | XRY2N (N2XRY) | XRH2N (N2XRH) |
|---|---|---|
| هادی | مس آنیلشده کلاس ۱ یا ۲ | مس آنیلشده کلاس ۱ یا ۲ |
| عایق | XLPE | XLPE |
| روکش میانی | PVC | LSZH |
| زره | SWA (چندرشته) / AWA (تکرشته) | SWA (چندرشته) / AWA (تکرشته) |
| روکش بیرونی | PVC نوع ST2، مشکی | ترموپلاستیک بدون هالوژن |
| ولتاژ نامی | 0.6/1 kV | 0.6/1 kV |
| دمای هادی / اتصال کوتاه | ۹۰°C / ۲۵۰°C | ۹۰°C / ۲۵۰°C |
| انتشار دود در حریق | زیاد و تیره | بسیار کم |
| گاز اسیدی و خورنده | آزادسازی HCl | ناچیز |
| مقاومت در برابر رطوبت و دفن مستقیم | عالی | متوسط، نیازمند بررسی گرید |
| مقاومت شیمیایی و در برابر روغن | بهتر | ضعیفتر |
| قیمت نسبی | مبنا | حدوداً ۲۰ تا ۴۰ درصد بالاتر |
| استانداردهای مرجع | IEC 60502-1، INSO 3569-1، BS 5467 | IEC 60502-1، INSO 3569-1، BS 6724 |
تفاوت واقعی کجا خودش را نشان میدهد؟
۱. رفتار در حریق
این مهمترین تفاوت است و دلیل وجودی XRH2N. روکش PVC هنگام سوختن مقدار زیادی دود غلیظ و گاز کلرید هیدروژن (HCl) آزاد میکند. این گاز در تماس با رطوبت هوا اسید هیدروکلریک میسازد که هم برای دستگاه تنفسی خطرناک است و هم تجهیزات فلزی و بردهای الکترونیکی اطراف را میخورد. آماری که در ایمنی حریق زیاد به آن استناد میشود این است که بخش عمدهی تلفات آتشسوزی نه از خود شعله، بلکه از استنشاق دود و کاهش دید در مسیر فرار ناشی میشود.
روکش LSZH دقیقاً برای همین نقطه طراحی شده است. آزمونهای مرجعی که در مشخصات فنی XRH2N باید ببینید:
- IEC 60332-1-2: کندسوزی تکرشته در شعلهی عمودی.
- IEC 60332-3-24 (رده C): کندسوزی در حالت دستهای روی سینی کابل؛ معیار سختگیرانهتر برای مسیرهای پرتراکم.
- IEC 61034-2: چگالی دود؛ عبور نور باید دستکم ۶۰ درصد باقی بماند.
- IEC 60754-1 و 60754-2: میزان گاز هالوژن اسیدی زیر ۰٫۵ درصد، pH بالای ۴٫۳ و هدایت الکتریکی زیر ۱۰ میکروزیمنس بر میلیمتر.
۲. یک سوءتفاهم پرهزینه: بدون هالوژن ≠ ضد حریق
این نکته را با خط درشت بنویسید. XRH2N کابل مقاوم در برابر حریق نیست. بدون هالوژن بودن یعنی هنگام سوختن دود و گاز سمی کم تولید میکند، نه اینکه در آتش به کار خود ادامه میدهد. اگر پروژه به تداوم عملکرد مدار نیاز دارد — مثل تغذیهی فنهای تخلیهی دود، پمپ آتشنشانی، آسانسور آتشنشان یا سیستم اعلام حریق — باید سراغ کابلهای مقاوم در برابر آتش با آزمون IEC 60331 و ردهبندیهایی مثل FE180/E30 تا E90 بروید که در آنها از نوار میکا دور هادی استفاده میشود. خرید XRH2N بهجای کابل فایر ریتینگدار یکی از رایجترین خطاهای مشخصاتنویسی در پروژههای ساختمانی است.
۳. مقاومت محیطی و دفن مستقیم
اینجا ورق برمیگردد و XRY2N دست بالا را دارد. روکش PVC در برابر جذب رطوبت، مواد نفتی، اسیدها و سایش عملکرد بهتری دارد و کربنبلک موجود در آن مقاومت خوبی در برابر UV میدهد. ترکیبات LSZH بهطور کلی جذب آب بیشتر و مقاومت سایشی کمتری دارند؛ به همین دلیل برای دفن مستقیم در خاک انتخاب اول نیستند مگر اینکه گرید مخصوص با پایداری آبی تأییدشده انتخاب شود یا کابل داخل لوله و کانال اجرا شود.
۴. قیمت و منطق اقتصادی
مواد اولیهی LSZH گرانتر از PVC است و فرآیند اکستروژن آن حساستر. در عمل، بسته به سطح مقطع و تعداد رشته، XRH2N بین ۲۰ تا ۴۰ درصد از نسخهی PVC گرانتر تمام میشود. اما این اختلاف را باید در کنار ریسک بسنجید: هزینهی توقف یک خط تولید یا تعویض کل کابلکشی پس از یک حادثهی کوچک، چند برابر این اختلاف است.
هر کدام برای چه پروژهای؟
XRY2N را انتخاب کنید وقتی:
- کابل قرار است مستقیم در خاک دفن شود یا داخل کانال و لولهی زیرزمینی برود.
- مسیر کابل در فضای باز، محوطهی صنعتی، پستهای برق و ایستگاههای پمپاژ است.
- احتمال تماس با روغن، مواد نفتی یا رطوبت دائمی وجود دارد.
- محیط باز است و تجمع دود در صورت حریق خطر جدی برای افراد ایجاد نمیکند.
- بهینهسازی هزینه در پروژه اهمیت بالایی دارد.
XRH2N را انتخاب کنید وقتی:
- کابل از فضای بسته و پرجمعیت عبور میکند: مترو، تونل، فرودگاه، بیمارستان، مراکز خرید، سالنهای همایش.
- مسیر کابل در راهپلهها، مسیرهای فرار و شفتهای ساختمانهای بلندمرتبه است.
- تجهیزات حساس در معرض خوردگی ناشی از گاز اسیدی قرار دارند: دیتاسنتر، اتاق کنترل، اتاق سرور.
- کارفرما یا مشاور، الزامات ایمنی حریق مبتنی بر مقررات ملی ساختمان یا مشخصات فنی خصوصی پروژه را در دفترچه آورده است.
- محصول قرار است صادر شود و باید با ردهبندی CPR اروپا (مثلاً Cca-s1b,d1,a1) مطابقت داشته باشد.
چکلیست خرید کابل آرموردار
پیش از ثبت سفارش، این ده مورد را با فروشنده نهایی کنید:
- کد کامل و دقیق کابل: فقط نوشتن «کابل آرموردار» کافی نیست. کد کامل مثل
N2XRY 4×25 mm² 0.6/1kVرا در سفارش قید کنید. - جنس هادی: مس یا آلومینیوم. کد آلومینیومی با پیشوند NA شروع میشود و در سطح مقطع برابر، جریاندهی کمتری دارد.
- تعداد رشته و آرایش: تکرشته، دو، سه، سهونیم (مثل ۱۲۰+۲۴۰×۳) یا چهار و پنج رشته. آرایش سهونیم رشته در تغذیههای سهفاز با بار نامتعادل کم، صرفهی اقتصادی خوبی دارد.
- نوع زره متناسب با تعداد رشته: برای تکرشتهی AC حتماً AWA.
- محاسبهی ظرفیت جریان و افت ولتاژ: جریان مجاز جدولها معمولاً برای دمای مرجع ۳۰ درجه در هواست. برای دفن در خاک، تراکم چند کابل کنار هم، دمای محیط بالاتر و مقاومت حرارتی خاک باید ضرایب تصحیح اعمال شود.
- شعاع خم مجاز: حداقل ۱۲ برابر قطر بیرونی برای کابل چندرشته و ۱۵ برابر برای تکرشته. این عدد را در طراحی مسیر و انتخاب سایز ترنچ لحاظ کنید.
- گلند مناسب زره: برای کابل SWA باید از گلندهای مخصوص مثل CW یا E1W استفاده شود که مفتولهای زره را مکانیکی مهار و به بدنهی ارت متصل میکنند. استفاده از گلند ساده روی کابل آرموردار عملاً زره را بیاثر میکند.
- اتصال زره به ارت: زره باید در دو انتها به سیستم زمین متصل شود تا هم مسیر خطای زمین فراهم باشد و هم ولتاژ القایی روی آن ننشیند.
- طول قرقره و وزن: پیش از سفارش، وزن هر قرقره و امکان جابهجایی آن در سایت را بررسی کنید. یک قرقرهی کابل ۴×۱۸۵ میتواند چند تن باشد.
- مدارک کیفی: گواهی استاندارد INSO 3569-1، گزارش آزمونهای نمونهای و روتین، و مارکینگ روی روکش شامل نام سازنده، کد کابل، سطح مقطع، ولتاژ نامی و متراژ.
اشتباهات رایجی که به خرید مجدد ختم میشود
- خرید بر اساس قیمت هر متر بهجای وزن مس. وزن مس در هر کیلومتر کابل، مبنای واقعی مقایسهی قیمت است. کابلی که مقطع واقعیاش کمتر از عدد اسمی باشد، ارزانتر به نظر میرسد اما در بهرهبرداری گران تمام میشود.
- جایگزینی XRH2N بهجای کابل مقاوم در برابر حریق که پیشتر توضیح داده شد.
- بریدن نادرست زره در سرکابلبندی که باعث آسیب به روکش میانی و کاهش استقامت عایقی میشود.
- نادیده گرفتن ضرایب تصحیح جریان در مسیرهای پرتراکم سینی کابل؛ نتیجهاش پیرشدن زودرس عایق است.
- دفن مستقیم کابل LSZH بدون حفاظ. اگر مشخصات پروژه LSZH را الزامی کرده اما مسیر زیرزمینی است، کابل را داخل لولهی PE اجرا کنید.
جمعبندی
اگر بخواهیم کل ماجرا را در یک خط خلاصه کنیم: XRY2N انتخاب استاندارد برای مسیرهای بیرونی، زیرزمینی و صنعتی است و XRH2N انتخاب ایمنی برای فضاهای بستهای که در آنها جان انسان یا تجهیزات حساس در معرض دود قرار دارد. هر دو از نظر الکتریکی و مکانیکی عملکرد یکسانی دارند و تصمیمگیری بین آنها یک تصمیم الکتریکی نیست، یک تصمیم ایمنی و محیطی است.
پیش از نهاییکردن سفارش، مسیر دقیق کابل، دمای محیط، نحوهی نصب و الزامات حریق پروژه را روی کاغذ بیاورید. اگر در انتخاب کد، سطح مقطع یا آرایش رشتهها تردید دارید، کارشناسان فنی سپهران کابل فیدار بر اساس نقشه و مشخصات فنی پروژه، پیشنهاد فنی و پیشفاکتور در اختیارتان قرار میدهند.
پرسشهای متداول
تفاوت اصلی کابل XRY2N و XRH2N در چیست؟
هستهی هر دو کابل (هادی مسی، عایق XLPE و زره مفتولی) یکسان است. تفاوت فقط در روکش میانی و بیرونی است؛ XRY2N روکش PVC دارد و XRH2N روکش بدون هالوژن و کمدود.
آیا کابل XRH2N ضد حریق است؟
خیر. XRH2N کمدود و بدون هالوژن است، یعنی هنگام سوختن گاز سمی و دود کمتری تولید میکند. برای تداوم عملکرد مدار در آتش باید از کابلهای مقاوم در برابر حریق با آزمون IEC 60331 و ردهبندی FE180/E30 استفاده کنید.
آیا میتوان کابل XRH2N را مستقیم در خاک دفن کرد؟
توصیه نمیشود. ترکیبات LSZH جذب رطوبت بیشتری دارند. اگر پروژه استفاده از کابل بدون هالوژن را الزامی کرده، آن را داخل لوله یا کانال اجرا کنید یا گرید مخصوص دفن مستقیم را از سازنده درخواست کنید.
آیا زره کابل را میتوان بهعنوان هادی حفاظتی (ارت) در نظر گرفت؟
زره باید در هر دو انتها به سیستم زمین متصل شود و در طراحیهای مبتنی بر استانداردهای بریتانیایی بهعنوان مسیر حفاظتی پذیرفته میشود. با این حال، در بیشتر پروژههای داخلی، طراحی محافظهکارانهتر مبنی بر پیشبینی رشتهی سبز-زرد مجزا (کابل چهار یا پنج رشته) رایجتر است. مبنا را مشخصات فنی طراح قرار دهید.
قیمت کدامیک بیشتر است؟
XRH2N به دلیل گرانتر بودن ترکیبات بدون هالوژن، بسته به سطح مقطع، تقریباً ۲۰ تا ۴۰ درصد گرانتر از XRY2N تمام میشود.
تفاوت N2XRY با NYRY چیست؟
هر دو زره مفتولی دارند، اما عایق NYRY از PVC است و عایق N2XRY از XLPE. همین باعث میشود N2XRY دمای کار مجاز بالاتر (۹۰ درجه بهجای ۷۰ درجه) و ظرفیت جریاندهی بیشتری در سطح مقطع یکسان داشته باشد.
برای سینی کابل در پالایشگاه کدام گزینه مناسبتر است؟
بستگی به موقعیت سینی دارد. در محوطهی باز با احتمال تماس با مواد نفتی، XRY2N منطقیتر است؛ اما در اتاقهای کنترل، تونلهای کابل و فضاهای بسته، XRH2N با گواهی IEC 60332-3-24 انتخاب درستتری است.